VoIP ( مخفف Voice over Internet Protocol ) که با نام IP تلفني نيز از آن ياد مي شود ، امکان استفاده از اينترنت به منظور مکالمات تلفني را فراهم مي نمايد . در مقابل استفاده از خطوط تلفن سنتي ، VoIP از فن آوري ديجيتال استفاده مي نمايد .در واقع ، با استفاده از فن آوري VoIP صداي انسان توسط بسته هاي اطلاعاتي IP و از طريق اينترنت ارسال مي گردد .
VoIP مي تواند به منظور تامين خواسته فوق از سخت افزارهاي شتاب دهنده استفاده نمايد و يا از آن در يک محيط مبتني بر کامپيوترهاي شخصي استفاده گردد . شبکه هاي مبتني بر ‏IP‏ بر روي تمامي شبکه ها پشتيباني شده است. از جمله شبکه سازمان ها، شبکه هاي ‏خصوصي، شبکه هاي عمومي، شبکه هاي کابلي و همچنين شبکه هاي بي سيم. ‏VoIP‏ در واقع بر روي تمامي ‏شبکه ها قابل اجراء مي باشد.
VoIP چگونه کار مي کند ؟
در گذشته اي نه چندان دور ، پيشگامان عرصه هاي علمي به اين نتيجه رسيدند که مي توان يک سيگنال را به صورت ديجيتال و در يک مسافت طولاني ارسال نمود . بدين منظور مي بايست قبل از ارسال سيگنال ، آن را با استفاده از يک مبدل آنالوگ به ديجيتال(ADC) ، تبديل و سپس ارسال و در نقطه پاياني انتقال،با استفاده از يک مبدل ديجيتال به آنالوگ(DAC) مجددا" آن را به آنالوگ تبديل نمود .
فن آوري VoIP نظير آنچه اشاره گرديد کار مي کند . در ابتدا ، صداي ديجيتال شده در بسته هاي اطلاعاتي قرار مي گيرد و پس از ارسال در مقصد مجددا" به صوت تبديل مي گردد. با ذخيره اطلاعات به فرمت ديجيتال مي توان بر روي آنان کنترل بهتري را اعمال نمود . مثلا" مي توان آنان را فشرده ، مسير آنان را تعيين و يا آنان را به يک فرمت جديد ديگر تبديل نمود .
شبکه هاي مبتنيآ* بر پروتکل TCP/IP از بسته هاي اطلاعاتي IP تشکيل مي گردند که شامل يک هدر ( براي کنترل ارتباطات ) و يک paylaod به منظور مبادله داده مي باشند . فن آوري VoIP از بسته هاي اطلاعاتي IP به منظور حرکت در شبکه و رسيدن به مقصد نهائي استفاده مي نمايد .
مزاياي استفاده از VoIP نسبت به PSTN (شبکه تلفني سوئيچ عمومي )
در زمان استفاده از خطوط PSTN ، کاربران عملا" هزينه زمان استفاده شده توسط شرکتي که مديريت خط PSTN را برعهده دارد ،آ* پرداخت مي نمايند و هر اندازه که بيشتر با تلفن صحبت نمايند هزينه بيشتري را نيز مي بايست پرداخت نمايند. علاوه بر اين ، نمي توان بطور همزمان با بيش از يک شخص گفتگو نمود .
در فن آوري VoIP مي توان هر زمان و با هر شخص گفتگو نمود . کافي است که در آن مقطع زماني ساير افرادي که شما مي خواهيد با آنان گفتگو نمائيد نيز به اينترنت متصل شده باشند . مکالمه برقرار شده تا زمان دلخواه ( مستقل از هزينه هاي مربوطه ) مي تواند ادامه يابد. علاوه بر اين ، مي توان در يک زمان با چندين نفر گفتگو نمود . در زمان گفتگو با ساير افراد و بطور همزمان مي توان با آنان داده ئي ( نظير تصاوير ، نمودارها و تصاوير ويديوئي ) را نيز مبادله نمود .

سوئيچآ*مداري ابتداييآ*ترين سيستمآ*هاي به کار رفته در شبکهآ*هاي تلفن طي 100 سال اخير است، تماسآ*هايي که داخل چنين شبکهآ*اي برقرار ميآ*شود يک خط تلفن را به واسطه ارتباط دو نقطه مختلف اشغال ميآ*کند. بدين طريق تماسآ*هاي برقرار شده را يک مدار ميآ*نامند. اين روش اساس شبکهآ*هاي تلفني سوئيچ عمومي يا (PSTN) است.
اگر مبناي خطوط تلفن را فيبرهاي نوري درنظر بگيريم، در چنين حالتي مکالمات ديجيتالي شده طرفين در هر سوي خط (ارسال و دريافت) با نرخ سرعتي برابر 64 kb بر ثانيه منتقل ميآ*شود، که در مجموع براي هر دو طرف معادل 128 (kbps) است.
در اين نوع ارتباط هنگامي که يکي از طرفين صحبت ميآ*کند طرف ديگر به آن گوش ميآ*دهد. به اين معني که در هر زمان تنها نيمي از ارتباط فعال است و عملا نيم ديگر ظرفيت ارتباطي به هدر ميآ*رود، به علاوه در هر مکالمه تلفني بخش قابل توجهي از طول زمان مکالمه را سکوت (هيچ يک از طرفين صحبتي نميآ*کنند) تشکيل ميآ*دهد.
اما در سامانه VOIP قادريم تا بستهآ*هاي2 ديجيتالي را که تنها حاوي مکالمات طرفين است روي خطوط تلفن ارسال کنيم و از ارسال پيوسته دادهآ*ها (شامل کل زمان مکالمات و سکوت ميان آنها) جلوگيري کنيم. اين امر اساس کار شبکهآ*هاي سوئيچ تلفني بسته را تشکيل ميآ*دهد.
بنابراين شبکهآ*هاي تبادل داده نميآ*توانند از سيستم سوئيچ مداري استفاده کنند، بلکه برخلاف آنها که ارتباط را به طور پيوسته برقرار ميآ*سازند، طول هر ارتباط به شکل منقطع و براساس حجم دادهآ*آ*هاي تشکيلآ*دهنده هر بسته تعيين و برقرار ميآ*شود، اين روند به شکل زير انجام ميآ*شود:
1- رايانه مبدا (فرستنده) دادهآ*ها را به شکل بستهآ*هاي کوچک درآورده و يک نشاني که بيانگر مشخصات مقصد مورد نظر است به آن الصاق ميآ*کند.
2- هر بسته شامل اطلاعاتي است که ميآ*تواند از فايلآ*هاي موسيقي، تصوير، متن و يا نامه الکترونيکي تشکيل شده باشد.
3- رايانه فرستنده هر بسته را براي نزديکآ*ترين روتر موجود در شبکه ارسال ميآ*کند، روتر فوق نيز پس از دريافت بسته آن را به نزديکآ*آ*ترين روتر به رايانه مقصد، منتقل کرده و از آنجا براي رايانه مقصد ارسال ميآ*شود.
فناوري VOIP از روش پيشآ*گفته براي ارائه خدمات تلفني بهره ميآ*برد. VOIP مزاياي زيادي نسبت به سامانهآ*سوئيچآ*مداري دارد. براي مثال انتقال چندين مکالمه همزمان روي يک خط تلفن و کاهش هزينه براساس کاهش طول زمان مکالمه از مزاياي فوق هستند چنانآ*چه اگر يک مکالمه را از طريق خط تلفن عادي در شبکه سوئيچآ*مداري به مدت 10 دقيقه برقرار کنيم، بايد هزينه 10دقيقه مکالمه را پرداخت کنيم اما در مقابل يک تماس تلفني مشابه درسامانهVOIP تنها 5/3 دقيقه از 10 دقيقه فوق را دربر خواهد گرفت و کاربر تنها هزينه 5/3 دقيقه را ميآ*پردازد از طرفي زماني برابر 5/6 دقيقه از 10 دقيقه، خط تلفن آزاد است بنابراين، خط اين ظرفيت را خواهد داشت که دو يا چند مکالمه همزمان روي آن انجام گيرد.
روشهاي دسترسي و استفاده از خدمات VOIP :
1- ATA3: سادهآ*ترين و معمولآ*ترين راه استفاده از خدمات VOIP استفاده از يک دستگاه ATA است. در اين روش رابطه يک تلفن معمولي با رايانه و شبکه اينترنت به وسيله يک تطبيق دهنده برقرار ميآ*شود. در حقيقت يک دستگاه ATA نوعي مبدل آنالوگ به ديجيتال است که سيگنالآ*هاي صوتي آنالوگ را از گوشي تلفن دريافت کرده و پس از تبديل آنها به اطلاعات ديجيتالي روي اينترنت به سمت مقصد ارسال ميآ*کند. اغلب شرکتآ*هاي خدمات دهنده VOIP براي استفاده از اين روش، دستگاه مبدل را به رايگان در اختيار مشترکين قرار ميآ*دهند و تنها هزينه خدمات را دريافت ميآ*کنند.
2- تلفنآ*هاي IP4: اين تلفنآ*هاي مخصوص، درست مانند گوشيآ*هاي معمولي داراي صفحه ارقام شمارهآ*گيري و اجزاي مشابهي هستند اما آنها به وسيله سختآ*افزار و نرمآ*افزارهاي خود مستقيما با يک روتر در ارتباطآ*اند و به کاربران امکان تماس مستقيم روي اينترنت را بدون نياز به رايانه ميآ*دهند.
3- تماس رايانه به رايانه : شايد اين روش سادهآ*ترين راه برقراري يک تماس VOIP باشد که کاربران کمترين هزينه را براي تماسآ*هاي راه دور ميآ*پردازند. در اين روش مشترکين برحسب نوع دسترسي به شبکه تنها هزينه خدمات دسترسي را خواهند پرداخت و تماسآ*ها چه راه دور و چه نزديک هيچ هزينه اضافي ديگري را به وي تحميل نميآ*کنند.
اين آ*روزها سرويسآ*هاي وابسته به فناوري VoIP بسيار ارتقا يافته و در سطحي گسترده عرضه ميآ*شود، اما با اين وجود بسياري از مراکز عرضهآ*کننده اين خدمات همچنان با مشکلات فني فراواني مواجه هستند و ميآ*کوشند که با مرتفع ساختن آنآ*ها، مخاطبان بيشتري را جذب کنند.
طبق آخرين آمارهايي که مرکز Empirix در بررسيآ*هاي اخير خود بهآ*دست آورده، در حال حاضر حدود 52 درصد از مراکز تجاري و بازرگاني آمريکا و همچنين بيش از سه ميليون نفر از مردم اين کشور از خدمات VoIP استفاده ميآ*کنند. تعداد افرادي که از خدمات VoIP استفاده ميآ*کنند بهآ*صورت روزافزون در حال افزايش است و درخواستآ*هاي کاربران براي دريافت خدمات بيشتر و باکيفيتآ*تر و انتقال سيستمآ*هاي تلفني سنتي به سيستمآ*هاي مبتني بر فناوري VoIP روزآ*بهآ*روز بيشتر ميآ*شود. اين عوامل باعث شده تا بازار اين سيستم در جهان بسيار پررونق شود و مراکز عرضهآ*کننده خدمات تلويزيوني نظير Comcast نيز براي راهآ*اندازي سيستمآ*هاي VoIP اقدام و دور تازهآ*اي از رقابتآ*ها را با شرکتآ*هاي مخابراتي مثل Verizon آغاز کنند.
مشکلات جديد
اگر چه افزايش تعداد مشتريان VoIP ميآ*تواند تمامي فعالان در اين حوزه را خرسند کند، کارشناسان بر اين باورند که اين روند مشکلاتي را هم بهآ*دنبال خواهد داشت. بالا رفتن تعداد افرادي که قصد استفاده از خدمات VoIP را دارند، موجب خواهد شد تا مشتريان جديد براي دريافت اين خدمات مدت بيشتري را به آ*انتظار بنشينند. مشغولآ* شدن شرکتآ*ها به مشتريان قديمي و جلب رضايت آنآ*ها باعث خواهد شد تا در برخي مواقع، مراکز عرضهآ*کننده خدمات VoIP تا چهار سال سراغ بازاريابي و جلب مشتريآ*هاي جديد نروند و فرصتآ*هاي جديد را از دست بدهند. اينآ*طور که جف فريد(Jeff Fried) مدير فني مرکز تحقيقاتي Empirix اعلام کرده، به علت وجود مشکلات فراوان براي عرضه خدمات مناسب VoIP، تنها 25 درصد از مشترکان اين سرويس براي استفاده مجدد از آن رضايت دارند و بخش قابلآ* ملاحظهآ*اي از آنآ*ها معتقدند که استفاده سيستمآ*هاي سنتي مخابراتي بهتر است.
گفته ميآ*شود که اين شکايتآ*ها و نارضايتيآ*ها مربوط به يک مدتآ*زمان خاص نميآ*شود و با رفع يک مشکل بهآ*خصوص از بين نخواهد رفت. در بررسيآ*هاي جديد مرکز مشاورهآ*اي و تحقيقات اينترنتي Keynote مشخص شده که بهآ*طور ميانگين مشکلات استفاده از سرويس VoIP بيش از مشکلات تلفنآ*هاي همراه است. تاخير در زماني که فرد صحبت ميآ*کند و زماني که صداي فرد مقابل را ميآ*شنود، در بيشتر مواقع بسيار زياد است و باعث خواهد شد تا مکالمات تلفني طولانيآ*تر شود و کاربران مجبور شوند که براي شنيدن صداي فرد مقابل، مدت بيشتري منتظر بمانند.
مرکز Keynote همچنين دريافته است، حدود 1/3 درصد از تمام تماسآ*هايي که تحت سيستم VoIP برقرار ميآ*شود، مشکل دارند و با فرد مورد نظر ارتباط برقرار نميآ*کنند. در حالي که اين اشتباهآ*ها براي تلفنآ*هاي همراه بسيار کمتر است، بروز آن در مواقع اضطراري ميآ*تواند عواقب جبرانآ*ناپذيري را بهآ* همراه داشته باشد. براي تلفنآ*هاي سنتي درصد اشتباهآ*ها در اين زمينه 01/0 گزارش شده است.
تشديد آلام
فريد معتقد است که امروزه کيفيت حدود يکآ*سوم از تمامي خدمات وابسته به VoIP در سطح "بد" سنجيده ميآ*شود. مطالعات اخير شرکت Keynote که روي هفت مرکز عرضهآ*کننده خدمات VoIP انجام شده نشان ميآ*دهد که در کشور آمريکا Vonage بهترين خدمات تماسآ*هاي تلفني از طريق اينترنت را ارايه ميآ*کند و اين در حالي است که سرويس AT&T's CallVantage بهترين کيفيت صدا را در اختيار مشترکان خود قرار داده است. ديگر سرويسآ*هايي که در اين بررسي مورد مطالعه قرار گرفتند شامل Lingo، Packet8 شرکت 8X8، VoiceWing شرکت Verizon و Skype ميآ*شوند.
اما به آ*نظر شما چه عاملي باعث ميآ*شود تا خدمات عرضه شده در اين زمينه با کيفيت پايين بهآ*دست مشترکان برسد؟ بهآ*طور کلي بايد توجه داشت که VoIP با سرعت فزايندهآ*اي در حال گسترش بين مردم است و تعداد مشترکان آن هرساله تا دو برابر افزايش ميآ*يابد. جان آرنولد در مرکز مخابراتي و ارتباطات مبتني بر سيستم IP "آرنولد و شرکا" اعلام ميآ*دارد: "با وجود اينکه VoIP و سيستمآ*هاي وابسته بهآ* شدت در حال گسترش است، هنوز به آ*اندازه کافي در ارتقاي محتواي شبکهآ*ها سرمايهآ*گذاري نشده است. زيرساختآ*هاي داخلي شرکتآ*ها هنوز کامل نشده و نميآ*تواند جوابگوي افزايش تعداد مخاطبان باشد."
اگر اين روند در آينده نزديک تغيير نکند، برخي از مراکزي که خدمات VoIP را به مشترکان خود عرضه ميآ*کنند از گردونه رقابت خارج خواهند شد و توان ادامه فعاليت در اين حوزه را نخواهند داشت. آنچه که در آينده مورد توجه قرار ميآ*گيرد کيفيت است و اگر شرکتآ*هاي مخابراتي به اين اصل توجه نداشته باشند، بهآ*طور قطع عرصه را به رقبا واگذار خواهند کرد.
آندري جزيرسکي(Andrei Jezierski) يکي از شرکاي شرکت بزرگ i2 Partners در نيويورک بر اين باور است، همآ*اکنون هزاران عرضهآ*کننده خدمات VoIP در آمريکاي شمالي ميآ*کوشند که قابليتآ*هاي جديدي را به سرويسآ*هاي خود بيفزايند تا از اين طريق تعداد مشترکانشان افزايش پيدا کند. از جمله قابليتآ*هايي که اين افراد بهآ*تازگي عرضه کردهآ*اند عرضه خدمات VoIP براي دستگاهآ*هاي الکترونيکي قابل آ*حمل است که اين امر موجب شده تا مردم با استقبال بيشتري پذيراي اين فناوري باشند.
هزينه اشتراک
از عوامل ديگري که شرکتآ*ها امروزه بر سر آن رقابت ميآ*کنند قيمت و هزينه اشتراک است. کاربران بايد توجه داشته باشند که کاهش قيمتآ*ها در اين زمينه با سرعت فراوان رخ ميآ*دهد. مطالعاتي که بهآ*تازگي توسط مرکز AOL انجام شده گوياي آن است که مردم تفاوت زيادي را بين 25 دلار و 30 دلار نميآ*بينند و به آ*همين آ*خاطر بيشتر آنآ*ها با پرداخت 30 دلار سعي ميآ*کنند که از مزاياي اضافه اين سرويس نيز بهرهآ*مند شوند.
با وجود اينکه کاهش قيمتآ*ها مهمآ*ترين اصل براي حضور در بازار رقابتي محسوب ميآ*شود، تمامي شرکتآ*هاي عرضهآ*کننده خدمات VoIP درآمدهاي فراواني را از اين عرضه بهآ*دست آوردهآ*اند. راگوي کامل(Ragui Kamel) مديرعامل بخش سرويسآ*هاي صوتي شرکت AOL ميآ*گويد: "من فکر ميآ*کنم که ديگر بيش از اين نميآ*توان هزينه اشتراک را براي مردم کاهش داد تا آنآ*ها براي استفاده از خدمات VoIP انگيزه پيدا کنند."
در عرصهآ*اي که هر يک از شرکتآ*ها ميآ*کوشند تا نشان دهند که بهترينآ*کيفيت را با کمترين هزينه در اختيار مردم قرار ميآ*دهند، شرکتآ*هاي عرضهآ*کننده خدمات کابلي اميدوارند تا رقباي مخابراتي خود را پشتآ*سر بگذارند. در سال آينده تعداد زيادي از شرکتآ*هاي عرضهآ*کننده خدمات کابلي فعاليت خود را براي عرضه خدمات VoIP آغاز خواهند کرد و بخش اعظم بازارهاي جهاني را در دست خواهند گرفت.
در حال حاضر بسياري از مراکز خدمات کابلي نظير Comcast و Cablevision تبليغات خود را براي عرضه خدمات VoIP آغاز کردهآ*اند که البته اين خدمات با سرويسآ*هاي مربوط به تلفنآ*هاي سنتي تفاوت چنداني ندارد. Cablevision بهآ*تازگي سرويس جديد خود را با نام Optimum Voice VoIP معرفي کرده و ادعا ميآ*کند که اين سرويس خدمات تلفني خانگي را با کيفيت بسيار بالا در اختيار مردم ميآ*گذارد. Comcast نيز سرويس جديد خود را به مدت 30 روز گارانتي و اعلام کرده است که اگر هر يک از مشترکان پس از گذشت يک ماه از اين سرويس احساس نارضايتي کردند، ميآ*توانند به شعبهآ*هاي اين شرکت مراجعه کرده و تمام پول خود را دريافت کنند.
گرگ بوتز(Greg Butz) معاون بخش بازاريابي و توسعه بازرگاني شرکت Comcast اظهار کرده است: "تمامي سرويسآ*هاي مرتبط با VoIP شبيه يکديگر نيست. ما معتقديم که همآ*اکنون سرويس بهتري نسبت به آنچه که ما در اختيار مردم قرار ميآ*دهيم وجود ندارد. ما به نخستين چيزي که انديشيدهآ*ايم کيفيت است و کاربران ميآ*توانند بهآ*سادگي اين مسئله را دريابند."